De wereldwijde voedselvoorziening staat onder druk door een combinatie van stijgende energieprijzen en een verstoring in de kunstmestmarkt. De afsluiting van de Straat van Hormuz, een cruciale maritieme doorgang voor olie en vloeibaar gas (LNG), heeft niet alleen invloed op de brandstofprijzen, maar bedreigt ook de beschikbaarheid en kostprijs van kunstmest. Deze ontwikkeling zal ongetwijfeld gevolgen hebben voor de inflatie en de voedselprijzen wereldwijd.
Impact van de Straat van Hormuz op kunstmest
Bijna 20 procent van de mondiale olieproductie en het grootste deel van de LNG-export loopt via de Straat van Hormuz, gelegen ten zuiden van Iran. Deze zeestraat is niet alleen essentieel voor energie, maar speelt ook een cruciale rol in de kunstmestproductie, met name voor ureum, een veelgebruikte meststof in tropische gebieden. Meteorologische factoren en voedselproductie zijn afhankelijk van kunstmest, en bijna de helft van de mondiale ureumexport komt uit de regio rond de Perzische Golf, waardoor deze verstoring ingrijpende gevolgen heeft.
De meeste Europese boeren hebben hun kunstmestbehoeften voor de komende maanden al ingekocht, maar de situatie in Azië is zorgwekkend. Veel Aziatische landen zijn sterk afhankelijk van kunstmestimporten uit het Midden-Oosten, en door de blokkade van de Straat van Hormuz dreigen ze te kampen met hoge prijzen en tekorten. De kunstmestprijzen zijn de afgelopen weken met tientallen procenten gestegen, en dit kan rechstreeks gevolgen hebben voor de voedselprijzen wereldwijd.
Voedselprijzen onder druk
Naast de stijgende kosten voor kunstmest, zien we ook een stijging van de aardgasprijzen. Aardgas is een belangrijke grondstof voor kunstmestproductie, en deze prijsstijging betekent dat de productiekosten van graan met ongeveer 30-40 procent kunnen toenemen. In Nederland is het momenteel nog relatief rustig, maar boeren maken zich zorgen voor de toekomst. Terwijl de meeste Nederlandse boeren hun kunstmest hebben ingekocht, kunnen ze later dit jaar tegen uitdagingen aanlopen wanneer hun gewassen extra voeding nodig hebben.
In Azië is het een ander verhaal. Landbouwers kopen hun kunstmest nu, en de lokale prijzen zijn fors aan het stijgen. Deze prijsstijgingen zullen de productiekosten van voedsel verhogen en zijn al voelbaar in de markten. In landen als India, waar een aanzienlijk deel van de ureumproductie plaatsvindt, wordt ook de situatie nijpender, omdat exportbeperkingen op LNG de productie onder druk zetten. Hierdoor zijn sommige ureumfabrikanten al genoodzaakt hun activiteiten te staken.
Gevolgen voor de landbouwsector in de VS
In de Verenigde Staten is de situatie eveneens zorgelijk. De American Farm Bureau Federation heeft president Joe Biden verzocht om in te grijpen, aangezien de prijsstijgingen voor boeren een “potentiële systeemschok” vertegenwoordigen. De prijzen voor essentiële landbouwgrondstoffen zoals ureum, ammoniak, stikstof en fosfaat stijgen, en dit bedreigt de oogsten. De inkomsten van de Amerikaanse boeren zijn al fragiel, vooral te midden van de huidige economische situatie.
In de VS zijn de gevolgen van deze prijsstijgingen niet onmiddellijk zichtbaar in de supermarkten, maar ze zullen met enige vertraging voelbaar worden. De gemiddelde Amerikaan, die al te maken heeft met stijgende benzineprijzen, zal ook de effecten van duurdere voedselprijzen gaan ondervinden. Dit kan de maatschappelijk onvrede verder danig vergroten, vooral met aankomende verkiezingen in het vooruitzicht.
Inflatie en de bredere economische impact
De toenemende olie- en gasprijzen, samen met de stijgende voedselprijzen, stellen centrale banken wereldwijd voor grote uitdagingen. De situatie roept herinneringen op aan eerdere economische crises. In Europa wordt er al gesproken over een renteverhoging om de inflatie te bestrijden, maar de vraag blijft of die maatregelen voldoende zullen zijn. Economische analisten verwachten dat de prijsstijgingen voor duurzame goederen tijdelijk kunnen zijn, maar het gevaar voor structurele inflatie blijft bestaan.
De gevolgen van deze energie- en voedselcrisis zijn verstrekkend. De autoriteiten in Iran hebben de potentie ontdekt van de controle over de Straat van Hormuz als een strategisch wapen. Het afsluiten van deze zeestraat kan het Westen vele malen harder raken dan een conventionele aanval, en dat maakt de situatie extra problematisch voor de wereldwijde energie- en voedselmarkten.
Het is moeilijk te zeggen hoelang deze ongekende stijging van prijzen zal aanhouden. De voortgang van de oorlog zal bepalend zijn voor het herstel van de markten en de gevolgen ervan kunnen nog jaren voelbaar worden in de economie. Zelfs als het conflict op korte termijn tot een einde komt, is het onwaarschijnlijk dat de productie van essentiële goederen zich onmiddellijk herstelt. Dit alles kan leiden tot een blijvende herstructurering van de globale voedselketen, met gevolgen voor consumenten wereldwijd.
